საქართველოს დისლექსიის კლევითი ცენტრი - GDRC

ჩვენი მისიაა დისლექსიის შესახებ ცნობიერების ამაღლება, ადრეული იდენტიფიკაციის გაუმჯობესება, საერთაშორისო სტანდარტებზე დაფუძნებული ტრენინგებისა და ლექციების ჩატარება და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული დისლექსიის მხარდაჭერის ადვოკატირება საქართველოში, რათა დისლექსიის მქონე ყველა პირმა საკუთარი პოტენციალის სრულად რეალიზება შეძლოს.

დიახ. GDRC მიჰყვება დისლექსიის წამყვანი ორგანიზაციების გლობალურ სტანდარტებს, თანამშრომლობს საერთაშორისო ექსპერტებსა და კვლევით ორგანოებთან. 2025 წელს GDRC გახდა ევროპის დისლექსიის ასოციაციის (EDA) წევრი. ეს საშუალებას გვაძლევს, ჩვენს პრაქტიკაში დავნერგოთ უახლესი საერთაშორისო კვლევები და მიდგომები.

ამ დროისთვის, GDRC გთავაზობთ 6-11 წლის ასაკისთვის შესაბამის სკრინინგის ინსტრუმენტს და კონსულტაციებს. ეს ინსტრუმენტი ემსახურება კითხვის სირთულეების ადრეულ იდენტიფიცირებას და შემდგომი მართვისთვის რეკომენდაციების გაცემას. ჩვენ აქტიურად ვმუშაობთ სხვა ასაკობრივ ჯგუფთან დიაგნოსტიკური შეფასების სტანდარტიზებული პროცედურებისა და შემდგომი ინტერვენციების შემუშავებაზეც.

დიახ, GDRC უზრუნველყოფს სტრუქტურირებულ წიგნიერებაზე დაფუძნებულ ტრენინგებს, ვორქშოფებსა და რესურსებს მასწავლებლებისთვის, სპეციალისტებისთვის და მშობლებისთვის. ჩვენი პროგრამები ეფუძნება მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მიდგომებს, რაც კითხვისა და წერის უნარების გაუმჯობესების ყველაზე ეფექტურ საშუალებად არის აღიარებული მსოფლიოში.

მომავალი ღონისძიებები, მათ შორის ტრენინგები, სემინარები და ვებინარები, რეგულარულად განთავსდება ჩვენს ვებგვერდზე და სოციალური მედიის გვერდებზე. თითოეული ღონისძიებისთვის მოცემულია რეგისტრაციის ბმულები და დეტალური ინფორმაცია.

მიუხედავად იმისა, რომ ადრეული ინდიკატორები შეიძლება შევამჩნიოთ 4-6 წლის ასაკში (სკოლამდელი პერიოდი), დისლექსიის საიმედო სკრინინგი, როგორც წესი, ტარდება 6 წლის ასაკიდან ანუ სწავლის დაწყებისთანავე, როდესაც ბავშვი უკვე იღებს კითხვის ფორმალურ ინსტრუქციას.

ადრეული ინდიკატორები მოიცავს: ფონოლოგიური ცნობიერების მუდმივ სირთულეებს (რითმების ამოცნობა, სიტყვების ბგერებად დაყოფა), ასოების ამოცნობის პრობლემებს, ბგერების შერწყმას (სიტყვების შესაქმნელად), რითმებისა და მარტივი თანმიმდევრობების დამახსოვრების სირთულეს და/ან მეტყველების დაგვიანებას.

1. აკონტროლეთ მუდმივი ადრეული ნიშნები და შეადარეთ ბავშვის განვითარება ზოგად ასაკობრივ ნორმას.

2. ესაუბრეთ მასწავლებლებს ბავშვის პროგრესის შესახებ.

3. მოითხოვეთ სკრინინგი ან მიმართეთ კვალიფიცირებულ სპეციალისტებს (ნეიროფსიქოლოგი, განათლების ფსიქოლოგი, სპეცმასწავლებელი) შეფასებისთვის.

დროული ჩარევა გადამწყვეტია!

სრულყოფილი შეფასებები ჩვეულებრივ მოითხოვს სპეციალისტთა მულტიდისციპლინურ გუნდს – რომელიც შეიძლება მოიცავდეს ნეიროფსიქოლოგს, განათლების ფსიქოლოგს, სპეცმასწავლებელს და ენისა და მეტყველების თერაპევტს – სტანდარტიზებული, კვლევებით გამყარებული ინსტრუმენტების გამოყენებით, რომლებიც ზომავს კითხვის, წერის, ფონოლოგიური გადამუშავებისა და კოგნიტურ უნარებს.

დიახ. კვლევები ადასტურებს, რომ დისლექსიას აქვს ძლიერი გენეტიკური კომპონენტი. ხშირ შემთხვევაში, თუ ოჯახის ერთ წევრს აქვს დისლექსია, დიდია ალბათობა, რომ ის სხვა წევრთანაც გამოვლინდეს.

დიახ, დისლექსიის მქონე პირებს ხშირად აქვთ თანმხლები სირთულეები (ე.წ. კომორბიდულობა), მათ შორის: დისგრაფია (წერის სირთულეები), დისკალკულია (მათემატიკური უნარების სირთულეები), ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ADHD) და ზოგჯერ მეტყველების ან ენის განვითარების შეფერხება.

არა, ეს მითია. დისლექსია არის ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობა, რომელიც არ არის გამოწვეული მხედველობის, სმენის ან ინტელექტის პრობლემებით. ის ძირითადად დაკავშირებულია ენის დამუშავების უნარის, კერძოდ კი ფონოლოგიური კომპონენტის სირთულესთან. თუმცა, საჭიროა მხედველობის და სმენის გამორიცხვა შეფასების დაწყებამდე.

დისლექსია არის დარღვევა რომელიც მთელი ცხოვრების მანძილზე მოგვყვება. ის არ არის "ავადმყოფობა". მისი "განკურნება" შეუძლებელია. თუმცა, სწორი მხარდაჭერით, ინტენსიური, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინტერვენციით და კითხვისა და დასწავლის შესაბამისი სტრატეგიებით, შესაძლებელია სირთულეების ეფექტურად დაძლევა და წარმატების მიღწევა.

კვლევების მიხედვით, ყველაზე ეფექტურია: 1. სტრუქტურირებული წიგნიერების მიდგომა (Orton-Gillingham-ის და სხვა მეთოდები), 2. მულტისენსორული სწავლება (რაც მოიცავს ვიზუალური, სმენითი და კინესთეტიკური უნარების ერთდროულ გამოყენებას) და 3. ინდივიდუალური ინტერვენცია კითხვისა და დასწავლის უნარის განვითარებაში, 4. დამხმარე სასწავლო გარემო.

აბსოლუტურად! დროული იდენტიფიკაციით, შესაბამისი, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მხარდაჭერით და ემოციური წახალისებით, დისლექსიის მქონე ბავშვებს შეუძლიათ არა მხოლოდ წარმატების მიღწევა, არამედ გამორჩეული მიღწევები სკოლაში და მის ფარგლებს გარეთ. ბევრი წარმატებული და ცნობილი ადამიანია დისლექსიის მქონე.

სკოლებმა უნდა უზრუნველყონ: 1. ინკლუზიური სწავლების სტრატეგიების შეთავაზება, როგორიცაა: დამატებითი დრო, შეფასების ალტერნატიული ფორმატები, აუდიოწიგნები და სხვა. 2. მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კითხვის ინტენსიური ინტერვენციების ხელმისაწვდომობა. 3. მასწავლებელთა ცნობიერების ამაღლება.

მოზრდილებში სირთულეები შეიძლება მოიცავდეს: ნელ კითხვას, წერილობითი ინსტრუქციების ან გრძელი ტექსტების გაგების პრობლემებს, გადაჭარბებულ ორთოგრაფიულ შეცდომებს, დოკუმენტების შევსების ან წერილობითი კომუნიკაციის (მაგ. ელ. ფოსტა) სირთულეებს. თუმცა, მოზრდილებს ხშირად აქვთ განვითარებული ძლიერი საკომპენსაციო სტრატეგიები.

ხელმისაწვდომია მრავალი დამხმარე ტექნოლოგია (Assistive Technology - AT): ტექსტი-მეტყველებად (Text-to-Speech) და მეტყველება-ტექსტად (Speech-to-Text) გადამყვანი პროგრამები, აუდიოწიგნები, სპეციალიზებული კალმები, რომლებიც კითხულობენ ტექსტს და ორგანიზაციული ხელსაწყოები (მაგ., გრაფიკული ორგანიზატორები, დამგეგმავები).